195 lat wstecz urodziła się Narcyza Żmichowska

195 lat wstecz urodziła się Narcyza Żmichowska
27 lipca, 2020
Category: inne

*Narcyza Żmichowska, pisarka, publicystka, działaczka społeczna, nauczycielka, uważana jest zbyt matkę polskiego ruchu emancypacji kobiet. Autorka „Poganki” urodziła się 195 lat temu. *

Narcyza Żmichowska urodziła się 4 marca w 1819 roku w charakterze najmłodsza sposród dziewięciorga dzieci, w niezamożnej rodzinie ziemiańskiej. Jej ojciec był pisarzem żupy solnej w Swiezym Mieście nad Pilicą. Kształcona na warszawskiej pensji Zuzanny Wilczyńskiej, natomiast następnie w Instytucie Guwernantek, gdzie do niej nauczycielką była Klementyna wraz z Tańskich Hoffmanowa, w 1838 Żmichowska została guwernantką w rodzinie hrabiów Zamoyskich. Po Paryżu, dokąd wyjechała wraz z Zamoyskimi, spotkała swojego brata Erazma, emigranta po powstaniu listopadowym. Zbyt namową brata zaczęła szkola wyzsza, jako 1-a z glównych kobiet uczęszczała na posiedzenia Akademii Francuskiej.

Podczas pobytu we Francji Narcyza nabrała pewności siebie. Wyznając pogląd modnego wówczas filozofa Henriego de Saint-Simona, który twierdził, że „kobieta jest we wszystkim równa mężczyźnie”, zaczęła śmiało wypowiadać swoje poglądy i publicznie palić cygara. Te zachowania, odbierane jako ekscentryczne, nie spodobały się pracodawcom Narcyzy, którzy ją zwolnili. Po powrocie az do Polski Żmichowska nie miała jednak problemu, aby znaleźć nową pracę – zatrudnił ją jako guwernantkę swych czworga pociechy Stanisław Kisielecki mieszkający w majątku pod spodem Łomżą. Narcyza często wyjeżdżała do Warszawy, gdzie nawiązała kontakt z miejscowymi intelektualistami. Publikowała m. in,. w „Pierwiosnku”, „Pielgrzymie” i „Przeglądzie Naukowym”.

Po tych czasach Żmichowska zgromadziła wokół wlasnej osoby środowisko pan zafascynowanych najnowszymi ideami. Koło Entuzjastek, któremu przewodziła pod spodem pseudonimem Gabryela, uważane jest za pierwszy w naszym kraju ruch feministyczny. Az do kręgu entuzjastek zaliczane są m. in. Eleonora Ziemięcka (pierwsza polska filozofka), Kazimiera Ziemięcka (działaczka na rzecz edukacji dzieci, budująca ochronki po swoich majątkach), Bibianna Moraczewska (publicystka), Emilia Gosselin (autorka gramatyki języka polskiego), Anna Skimborowiczowa (autorka książek na rzecz dzieci) i ważna postać w życiu Narcyzy a mianowicie Paulina Zbyszewska: piękna, zamożna, wykształcona, znająca kilka języków arystokratka.

Skupione wokół Narcyzy Entuzjastki szokowały społeczeństwo pomyslem bycia – paliły cygara, ubierały się niekonwencjonalnie jak i równiez głosiły hasła emancypacji dziewczyn, potrzeby pierwotnego kształcenia, jednak też pracy społecznej dla dobra narodu. Entuzjastki nie uznawały małżeństwa z rozsądku, wierzyły, że samodzielne życie jest bardziej wartościowe od momentu bycia wylacznie żoną obok boku mężczyzny. Wiele sposród tych dziewczyn nigdy nie zaakceptowac wyszło zbytnio mąż. Jednak działalność Entuzjastek nie ograniczała się tylko do prowadzenia dysput o sztuce i literaturze; równie ważną rolę odgrywała przy ich życiu zakonspirowana działalność polityczna (między innymi kontakty z Towarzystwem Demokratycznym Naszym. Jak pisał Boy-Żeleński, synek jednej sposród uczennic Narcyzy Żmichowskiej „Polska wygląda (w tej epoce) na rodzaj ula, po którym Gabryella jest królową pszczół, a mężczyźni, chociazby ci niezgorsi, robią wrażenie trutni”.

Zachowało się wiele listów Narcyzy do przyjaciółek, które zaskakują zmysłowością. Jednej pisze „Całuję białe, giętkie, cienkie paluszki twoich obydwóch rączek, całuję podeszewki rozzutych nóżek twoich”, innej natomiast: „Całuję śliczne ząbki twoje”. Ze wspomnień o Żmichowskiej wynika, że lokowała wlasne uczucia przy kobietach. Miłością jej życia była Paulina Zbyszewska, która jednak nie zaakceptowac do końca odwzajemniała odczucie Żmichowskiej. To uczucie opisała w swojej najwybitniejszej powieści a mianowicie „Poganka” – w której pierwowzorem głównej bohaterki wydaje sie Paulina, natomiast Żmichowską można zidentyfikować jako nieszczęśliwego kochanka.

„Poganka” ukazywała się przy 1846 roku w „Przeglądzie Tygodniowym” jak i równiez przez piętnaście następnych lat, aż az do zbiorowego wydania dzieł Żmichowskiej, nie została wydana w formie książkowej. Mimo to była znana, czytelnicy pożyczali osobiscie nawzajem stare egzemplarze tygodniki, by zapoznać się wraz z tym utworem, który wzbudzał bardzo różne reakcje: od czasu zachwytu sluzace do oburzenia jak i równiez zgorszenia.

Żmichowska padła ofiarą coraz bardziej rygorystycznej cenzury. Podczas gdy w ręce władz rosyjskich wpadła „frywolna” korespondencja pomiędzy Narcyzą a Pauliną, obie kobiety zostały aresztowane i skazane dzieki więzienie zbyt niemoralność jak i równiez szerzenie myśli konspiracyjnych przy kręgu Entuzjastek. Dzięki interwencji rodziny Paulina szybko pozostaje zwolniona, jakkolwiek Żmichowska spędziła w celi dwa i pół r.. Po wyjściu na wolność otrzymała nakaz przebywania w Lublinie, w którym miejscu zarabiała w utrzymanie nauczaniem. Dopiero przy 1855 r. mogła powrócić do wybranki Warszawy. Dając lekcje w pensji dla panien a takze prywatne wykłady (rodzaj wolnego uniwersytetu) skupiła wokół mojej dziurki środowisko młodych kobiet. Do niej uczennicą jak i równiez była metrów. in. Wanda Grabowska, której syn – Tadeusz Boy-Żeleński pod koniec latek 20-stych XX wieku opublikował korespondencję pomiędzy matką a Narcyzą.

Po 1861 r. staraniem przyjaciół wydano „Dzieła” Narcyzy Żmichowskiej. Po upadku powstania styczniowego Narcyza zamieszkała na wsi, u bliskich, ucząc pociechy w zamian zbytnio utrzymanie. Wówczas w 1876 roku Żmichowska wróciła sluzace do Warszawy, wynajęła mieszkanie tuz przy ulicy Frascati, zaczęła pisać utwór „Czy to powieść? „. Coraz to słabsza i bardziej schorowana, musi dyktować tekst siostrzenicom. 25 grudnia 1876 roku umarła w wieku 57 lat. (PAP)

aszw/ ls/

We use cookies to provide you with the best possible experience. By continuing, we will assume that you agree to our cookie policy